Nylon warto poznać, aby dobrać ubranie lub wyposażenie do warunków, w których będzie używane. Sam napis na metce nie wystarcza jednak do oceny, czy materiał okaże się przewiewny, nieprzemakalny albo odporny na przetarcia. Nylon to syntetyczny poliamid, ceniony przede wszystkim za wytrzymałość przy niewielkiej masie. Może tworzyć zarówno delikatne rajstopy, jak i mocną tkaninę plecakową. O jego zachowaniu decydują nie tylko właściwości włókna, lecz także grubość przędzy, splot oraz zastosowane wykończenie.
Nylon – co to za materiał?
Nylon należy do rodziny poliamidów, czyli tworzyw syntetycznych, z których można produkować między innymi włókna tekstylne. Powstaje w procesach chemicznych, a nie przez pozyskiwanie włókien z roślin lub zwierząt. W produkcji tkanin i dzianin wykorzystuje się jego zdolność do formowania cienkich, mocnych włókien. Dlatego określenie „sztuczny jedwab”, choć bywa potocznie używane wobec gładkich syntetyków, nie opisuje poprawnie nylonu.
Na metkach odzieżowych najczęściej pojawia się nazwa „poliamid”. W praktyce zakupowej nylon i poliamid często oznaczają tę samą grupę włókien, ale poliamid jest pojęciem szerszym. Istnieją różne odmiany nylonu, o nieco innych cechach użytkowych. Dla osoby kupującej kurtkę czy bieliznę zwykle ważniejsze od dokładnej odmiany polimeru będą konstrukcja materiału, skład mieszanki i przeznaczenie produktu.
Jakie właściwości ma nylon?
Wytrzymałość, sprężystość i niewielka masa
Największą zaletą nylonu jest korzystny stosunek wytrzymałości do masy. Włókna dobrze znoszą rozciąganie i ścieranie, dlatego materiał sprawdza się tam, gdzie odzież lub sprzęt regularnie ocierają się o podłoże, pasy czy inne powierzchnie. Nie oznacza to jednak, że każda nylonowa tkanina będzie równie trwała.
Cienka podszewka może łatwo ulec uszkodzeniu, podczas gdy gęsta tkanina bagażowa zniesie znacznie więcej. Znaczenie mają grubość włókien, gęstość splotu i jakość wykonania. Odporność na ścieranie nie jest też tym samym co odporność na przecięcie lub przebicie – ostry przedmiot potrafi uszkodzić nawet mocny materiał.
Nylon jest sprężysty i zwykle dobrze odzyskuje kształt po odkształceniu. Dzięki temu mniej się gniecie niż wiele materiałów z włókien naturalnych. Nie należy jednak mylić tej cechy z dużą rozciągliwością: dopasowane legginsy czy stroje kąpielowe najczęściej zawdzięczają ją dodatkowi elastanu oraz budowie dzianiny.
W dotyku nylon może być śliski i chłodny, ale również miękki, matowy lub lekko szorstki. Wszystko zależy od sposobu przygotowania przędzy i wykończenia powierzchni. Sam skład nie pozwala więc przewidzieć, czy ubranie będzie przypominało delikatną bieliznę, czy szeleszczącą wiatrówkę.
Skład włókien nie opisuje całego materiału. Dwie tkaniny nylonowe mogą zupełnie inaczej przepuszczać powietrze, układać się na ciele i reagować na deszcz.
Czy nylon oddycha i chroni przed wodą?
Przewiewność, schnięcie i komfort przy skórze
Potoczne „oddychanie” obejmuje kilka różnych zjawisk: przepływ powietrza, transport wilgoci oraz przenikanie pary wodnej. Nylonowa siateczka może być bardzo przewiewna, a ciasno tkana tkanina z powłoką niemal nie przepuszczać powietrza. O komforcie nie rozstrzyga więc sama obecność syntetycznego włókna.
Nylon pochłania pewną ilość wilgoci, zwykle więcej niż poliester, ale mniej niż bawełna. Cienkie materiały nylonowe często schną szybko, jednak gruba tkanina, podszewka lub kilka warstw wyraźnie wydłużają ten proces. Odprowadzanie potu zależy również od konstrukcji przędzy i wykończenia, a nie wyłącznie od składu.
Nylon sam w sobie nie gwarantuje nieprzemakalności. Lekki deszcz może przez chwilę spływać po zaimpregnowanej powierzchni, lecz przy dłuższym opadzie woda zacznie przenikać. Ochronę przed deszczem zapewniają odpowiednia membrana lub powłoka, a w gotowym ubraniu również konstrukcja i uszczelnienie szwów.
W upał gęsty nylon może dawać uczucie duszności i przyklejać się do wilgotnej skóry. Z kolei cienka, luźno skonstruowana dzianina bywa wygodna podczas ruchu. Przy zakupie odzieży na lato warto zatem oceniać także grubość, przewiewność oraz krój, zamiast odrzucać lub wybierać materiał wyłącznie na podstawie metki.
Gdzie stosuje się nylon?
Wszechstronność nylonu wynika z możliwości uzyskania bardzo różnych struktur. W odzieży używa się go samodzielnie albo w mieszankach, aby zwiększyć trwałość, poprawić gładkość lub ograniczyć masę. Niewielki dodatek poliamidu w skarpetach może wzmacniać miejsca narażone na przecieranie, choć efekt zależy od całej konstrukcji wyrobu.
- Bielizna i rajstopy – ze względu na możliwość uzyskania cienkich, gładkich włókien.
- Odzież sportowa i stroje kąpielowe – często w połączeniu z elastanem, który zapewnia rozciągliwość.
- Kurtki i wiatrówki – jako lekka warstwa zewnętrzna, czasem uzupełniona membraną lub powłoką.
- Plecaki, torby i wyposażenie turystyczne – tam, gdzie istotne są odporność na ścieranie i niska masa.
W tkaninach technicznych można spotkać splot z widoczną kratką wzmacniającą, określany jako ripstop. Ma on ograniczać rozchodzenie się rozdarcia, ale nie czyni materiału niezniszczalnym. Również oznaczenie grubości przędzy nie wystarcza do porównania trwałości dwóch produktów wykonanych w odmienny sposób.
Nylon, poliester czy bawełna – czym się różnią?
Nylon i poliester to różne włókna syntetyczne. Nylon często wyróżnia się dobrą odpornością na ścieranie i sprężystością. Poliester pochłania mniej wilgoci i zwykle lepiej znosi długotrwałe działanie promieniowania słonecznego. Różnice między gotowymi tkaninami mogą być jednak większe niż różnice wynikające z samego rodzaju włókna.
Bawełna zazwyczaj pochłania więcej wilgoci i daje inny, mniej śliski chwyt. Po mocnym zamoczeniu długo schnie i może stawać się ciężka. Nylon bywa praktyczniejszy w lekkim wyposażeniu oraz odzieży narażonej na tarcie, natomiast luźna bawełniana koszulka często zapewnia przyjemniejszy kontakt ze skórą podczas spokojnego dnia.
Nie ma zatem jednego materiału najlepszego do wszystkiego. Do plecaka przyda się trwała tkanina, do bielizny miękka dzianina, a do kurtki przeciwdeszczowej sprawdzona konstrukcja chroniąca przed wodą. Sama nazwa włókna nie zastąpi tych cech.
Jak prać i suszyć nylon?
Nylon jest dość łatwy w pielęgnacji, ale źle znosi nadmierne ciepło. Zbyt gorące pranie, suszenie lub prasowanie może prowadzić do odkształceń i uszkodzenia powierzchni. Pierwszeństwo mają zalecenia na metce, ponieważ ograniczenia mogą wynikać z dodatku elastanu, obecności membrany, nadruku czy klejonych elementów.
- Delikatne ubrania prać w woreczku, z dala od otwartych zamków i rzepów.
- Dobierać łagodny program oraz detergent odpowiedni do danego wyrobu.
- Unikać wybielaczy chlorowych i płynu zmiękczającego przy odzieży technicznej, jeśli producent ich nie dopuszcza.
- Suszyć z dala od grzejnika; suszarkę bębnową i żelazko stosować tylko zgodnie z oznaczeniami.
Nie każdą nylonową rzecz trzeba prać po krótkim użyciu. Niekiedy wystarczy przewietrzenie lub miejscowe usunięcie zabrudzenia. W przypadku odzieży przeciwdeszczowej prawidłowe czyszczenie pomaga utrzymać funkcjonalność, a osłabioną hydrofobowość powierzchni można odnawiać metodą odpowiednią dla konkretnego produktu.
Czy nylon ma wady środowiskowe?
Tradycyjny nylon powstaje z surowców kopalnych i nie ulega łatwej biodegradacji. Podczas użytkowania oraz prania może uwalniać mikrowłókna. Dostępne są również materiały z nylonu pochodzącego z recyklingu, ale taka informacja nie oznacza automatycznie, że gotowy produkt będzie łatwy do ponownego przetworzenia.
Przy wyborze warto ocenić przede wszystkim, czy dana rzecz rzeczywiście będzie użyteczna i trwała. Mocny plecak z możliwością naprawy może służyć długo, podczas gdy cienki, źle uszyty produkt szybko trafi do wymiany. Trwałość wykonania i możliwość naprawy mają praktyczne znaczenie niezależnie od tego, czy nylon jest pierwotny, czy pochodzi z recyklingu.